Egzamin ustny. Jak się do niego przygotować

Temat pochodzi z poradnika dla ucznia Język polski. Jak przygotować się do nowej matury

Krok pierwszy - WYBÓR TEMATU

  Już na początku roku szkolnego, w którym kończyć będziesz szkołę i zdawać maturę, dyrektor szkoły ogłosi listę tematów do egzaminu ustnego. Lista ta zawiera ich tyle, aby każdy z Was przygotowujących się do matury miał możliwość wybrania dla siebie tego najlepszego, najciekawszego. Nie musisz więc obawiać się, że zabraknie tematu dla Ciebie albo że ktoś "zabierze" Ci temat. Poza tym regulamin nie zabrania przygotowania tego samego tematu przez kilka osób. Jest tylko warunek: jeśli jeden temat przygotowuje kilku maturzystów, muszą oni wykorzystywać inne przykłady.

   Chciałabym teraz przedstawić grupy tematów oraz swoje sugestie dotyczące sposobu dobierania tematu dla siebie.

   Grupa I - literatura. W tej grupie znajdują się tematy prezentacji, które budowane będą na podstawie badań i obserwacji treści oraz budowy utworów literackich - koniecznie tych, które należą do literatury obowiązkowej, ale dobrze byłoby włączyć również przykłady pozalekturowe. To tematy dla osób, które nie mają szerszych zainteresowań humanistycznych, a egzamin maturalny jest dla nich kolejnym niezbędnym etapem edukacyjnym, co oczywiście nie oznacza, że na temat wybrany z tej grupy nie można przygotować ciekawej prezentacji. Wymagać będziemy znajomości kanonicznych tekstów literackich, związków między utworami z różnych okresów kultury, powiązań treści utworów ze światopoglądem autorów i epok, często też wiedzy z zakresu kompozycji utworów i wykorzystanych środków artystycznego wyrazu. A właśnie te treści są przede wszystkim przedmiotem rozważań na lekcjach.

   Grupa II - związki literatury z innymi dziedzinami sztuki. To tematy, których przygotowanie wymaga sięgania do utworów literackich i koniecznie innych dziedzin sztuki: malarstwa, architektury i rzeźby, teatru (nie dramatu! - to jest literatura), muzyki oraz filmu. Dobrze widziane będzie rozszerzanie lektury, a przede wszystkim nabywanie umiejętności wyszukiwania korespondencji pomiędzy różnymi odmianami sztuki - na poziomie treści dzieł, a także ich struktury.
   Tematy z tej grupy powinni wybierać ci spośród Was, którzy nie boją się kontaktu ze sztuką. Trzeba bowiem sięgać do dzieł z różnych jej dziedzin i poznawać ich specyficzne języki. I tu przestroga. Wśród tematów znajdą się także takie, których przygotowanie wymagać będzie krytycznego spojrzenia na problemy adaptacji literatury czy związku dzieła literackiego z filmem, teatrem bądź malarstwem. Nie można jednak pominąć utworu literackiego! Wybór takich tematów - to nie możliwość ucieczki przed literaturą i przed czytaniem lektur!

   Grupa III - język. Tematy dotyczące języka wymagać będą obserwacji zjawisk językowych i ich opisywania. Można znaleźć tematy z języka literackiego (języka używanego w dziele literackim), ale też potocznego, codziennego, języka środków masowego przekazu i języka różnych środowisk (gwar regionalnych i zawodowych czy środowiskowych).
   Takie tematy polecałabym osobom, które są wrażliwe na język - słyszą i zauważają różnice między wypowiedziami różnych ludzi. Dają możliwość ciekawego wypowiedzenia się osobom, które chcą z językiem pracować (np. adeptom sztuki dziennikarskiej). Ale nie będą to dobre tematy dla osób, które sądzą, że wszelkie rozważania na temat różnic w sposobie formułowania tej samej myśli przez różnych ludzi są pozbawione głębszego sensu.

*

   Zapewne z powodu różnorodności i wielości zaproponowanych tematów możesz mieć poważny problem z wyborem tematu dla siebie, a ze względu na ważność decyzji jego zmiana będzie możliwa tylko do końca września lub do pierwszych konsultacji z nauczycielem - warto dobrze przemyśleć wybór.
   Czym powinieneś się kierować przy tym wyborze?

• Nie wybieraj tematu, który wydaje Ci się najprostszy, ale taki, który Cię zainteresuje lub zaintryguje - będziesz mógł przygotować prezentację interesującą lub intrygującą.

• Jeśli znajdziesz taki temat, który odpowiada Twoim zainteresowaniom, to go bez wahania wybierz, nawet jeśli zdaje się trudniejszy od innych.

• Nie kieruj się sugestiami innych, a już na pewno starszych kolegów, bo jeszcze przez najbliższych kilka lat nikt ze starszych nie będzie miał wystarczających doświadczeń, aby młodszym cokolwiek sugerować.

• Nie szukaj jednoznacznych i zdecydowanych porad w różnych brykach, bo z podobnego, co podany powyżej, powodu żadne z tych porad nie będą wystarczająco sprawdzone.

Jak widzisz, wszystko wskazuje na to, że jesteś skazany przede wszystkim na siebie, więc dobrze to wykorzystaj - jeśli będziesz sam(-a) decydował(-a) o swoich wyborach i sam(-a) pracował(-a), masz naprawdę szansę na ciekawą, bo samodzielnie przygotowaną prezentację.

Krok drugi - PLANOWANIE PRACY

   Gdy już dokonasz wyboru tematu i przestaniesz zastanawiać się, czy jest on dobry (upłynie termin, do którego będzie można dokonać jeszcze zmiany), należy zaplanować pracę. I tu chciałabym Ci coś uzmysłowić.

• Jest początek października, a prezentacje będą odbywać się w kwietniu, a więc pozostało do nich sześć miesięcy (dobrze liczymy - nie siedem miesięcy, bo Twoja prezentacja może być wyznaczona na 2 kwietnia!) - to nie jest dużo czasu, jeśli weźmiemy pod uwagę, że będziesz musiał, "Nowy" Maturzysto, nadal chodzić na wszystkie inne lekcje!

• Wprawdzie nauczyciel na pewno będzie chciał Ci pomóc, ale nic nie poradzi, jeśli w marcu przyjdzie do niego kilkadziesiąt osób, każdy z innym tematem - o wspólnych zajęciach nie może być mowy, na indywidualne nie wystarczy czasu!

• Nagle może się okazać, że wymyślona przez Ciebie koncepcja nie może być zrealizowana w ostatniej chwili, ponieważ nie będziesz mógł dotrzeć do jakichś materiałów. Jeśli zabierzesz się wcześniej do ich gromadzenia, na pewno nie stanie się nic nieprzewidzianego.

• W czasie prezentacji będziesz mógł korzystać ze środków multimedialnych, ale do tego też należy się przygotować. Zapotrzebowanie na takie środki będziesz musiał zgłosić odpowiednio wcześniej - na miesiąc przed rozpoczęciem prezentacji, a więc pod koniec lutego. I tu znów bywa, że rzeczy martwe stają się złośliwe: coś stanie się z Twoim komputerem, pokłócisz się z kolegą, który miał Ci pomóc w przygotowaniu prezentacji, prześwietli się film ze zdjęciami, które będą potrzebne i zabraknie czasu na wykonanie następnych itd.

   Pracę nad prezentacją warto rozpocząć od przygotowania planu działań.
   Jakie działania musisz wykonać? (znów coś na wzór dekalogu!)

1.  Wybierz temat - to już zrobione.

2.  Przejrzyj najłatwiej dostępne materiały - podręczniki szkolne - pod kątem treści zapisanych w temacie.

3. Zajrzyj do szkolnej biblioteki, do biblioteki miejskiej czy uczelnianej (jeśli mieszkasz w mieście uniwersyteckim), porozmawiaj z pracownikami działów informacyjnych w tych bibliotekach - na pewno pomogą, to jest ich zadanie.
   Już od początku nabieraj nawyku sporządzania krótkich notatek - notuj wszystkie swoje spostrzeżenia i pomysły, które Ci się nasuwają podczas takiego wstępnego rekonesansu.

Pamiętaj! O wiele łatwiej wyrzucić niepotrzebną kartkę z notatkami niż przypomnieć sobie dokładnie coś, co nam na krótko wpadło do głowy i może było dobrym pomysłem.

I jeszcze jedno! Notuj tytuły i autorów, nazwy wydawnictw i daty (roczniki) wydania książek albo tytuły i autorów artykułów prasowych (przy czasopismach także tytuł i rocznik numeru), z których skorzystasz, bo to są dane niezbędne do bibliografii, o którą musisz uzupełnić konspekt prezentacji.

4. Przeanalizuj (nie wystarczy go tylko przeczytać!) fragment INFORMATORA dotyczący egzaminu ustnego. Wykonaj szkic treści, które budują temat i są już próbnym wykorzystaniem materiału poznanego podczas wstępnego przeglądu.

5. Przejrzyj dokładnie wszystkie notatki, spostrzeżenia i wybierz materiał do prezentacji.

6. Zapoznaj się dokładnie z wybranym materiałem:

• przeczytaj wybrane utwory,
• przejrzyj albumy z reprodukcjami, zdjęciami,
• obejrzyj uważnie wybrane filmy lub spektakle teatralne,
• zapoznaj się z biografią autorów,
• poznaj czasy, w których tworzyli,
• zbieraj materiał badawczy (głównie tematy z działu III).

Naucz się "myśleć" Twoim tematem - wszystkie działania muszą być podporządkowane poszukiwaniu najlepszych dla prezentacji rozwiązań. Czytając gazetę, rozmawiając z kimkolwiek, przeglądając strony internetowe, możesz trafić na coś, co okaże się bardzo ciekawe! Jeśli takiej umiejętności w sobie nie wytworzysz, to mimo że dobrze przygotujesz swoje wystąpienie, może zabraknąć w nim tego "czegoś", co pozwoli Ci zabłysnąć przed komisją.

7. Poznałeś już doskonale materiał? Wróć do szkicu prezentacji. Zastanów się, czy dobrze zaprojektowałeś kolejne części wystąpienia, przydziel do poszczególnych punktów odpowiednie przykłady, zastanów się nad materiałami potwierdzającymi Twoje sądy (cytaty, fragmenty filmów, reprodukcje, wnioski z obserwacji materiału badawczego wraz z tym materiałem) - to jest tzw. literatura podmiotu.

8. Zbuduj wnioski, koniecznie sprawdź, czy są one ściśle związane z tematem prezentacji - nie ma nic gorszego niż sformułowanie wniosków, które nie są spójne z tematem rozważań!!!

9. Przejrzyj swoje wcześniejsze notatki i przemyśl wszystkie odwołania do opracowań, podręczników, artykułów. Będzie to Twoja literatura przedmiotu, z której także wolno Ci korzystać.

Pamiętaj, że nie może to być jedyna literatura, na jaką się powołasz!

10. Możesz też przygotować jako pomoce plansze, na których w schematyczny sposób przedstawisz swoje wnioski. Jeśli będą ciekawie zaprojektowane i estetycznie wykonane, na pewno zostaną docenione. Ale nie mogą sprawiać wrażenia ściąg.

11. Napisz plan prezentacji - jego wzór znajdziesz w INFORMATORZE. To jest Twoja jedyna pomoc, jaką możesz wnieść na salę egzaminacyjną (poza materiałami pomocniczymi, które też musisz wcześniej przedstawić), dlatego dobrze przemyśl konstrukcję planu. Oznacz momenty, kiedy będziesz sięgał(-a) do przykładów oraz te przykłady.

Od tego jak przygotujesz plan, będzie zależeć przebieg Twojego egzaminu! Kiedy zdenerwowanie osiągnie apogeum, nawet najlepsza znajomość wszystkich przygotowanych materiałów może zwieść. Staraj się być opanowany(-a), uwierz w swoje siły i odważnie staw czoło wyzwaniu!

12. Jeśli zrealizowałeś(-aś) poprzednie punkty - idź na egzamin w wyznaczonym terminie i& zdaj go jak najlepiej!

   Plan Twojego przygotowania do egzaminu ustnego to 12 punktów. Pierwszy należy zrealizować we wrześniu, ostatni w kwietniu. Pozostałym przydziel określony czas wykonania i staraj się go przestrzegać. Na pewno nie można zastosować zasady podziału sześciu miesięcy na równe odcinki dla każdego punktu. Proporcjonalnie najwięcej czasu zajmie Ci poszukiwanie materiału i dokładna jego lektura. Przygotowanie szkicu możesz wtedy wykonywać jednocześnie, ale nie próbuj budować wniosków przed zapoznaniem się ze wszystkimi materiałami. Ostateczny plan prezentacji sformułuj na końcu, po zebraniu wszystkich materiałów - szkoda wcześniej na to czasu.

Pamiętaj, że na każdym etapie pracy Twoim konsultantem jest nauczyciel, ale nie traktuj go jak kogoś, kto musi być dostępny w każdym momencie. Umów się wcześniej, pozwól mu też przygotować się do takiego spotkania - Ty przygotowujesz jeden temat, a nauczyciel będzie pomagał kilkudziesięciu uczniom!

Krok trzeci - PRZYGOTOWANIE SIĘ DO PREZENTACJI

(...)

 Krok czwarty - EGZAMIN

(...)